Co się z tym wiąże? Przykłady można mnożyć. Od upadków firm,
niedokończonych inwestycji np. przy budowie dróg i autostrad, albo ostatnie
problemy - z przetargiem na wywóz śmieci w Poznaniu czy ostatnie afery w
ministerstwach. Czy procedury przetargowe sprzyjają korupcji? Co należy zmienić? Jakie
kryteria powinny decydować o wyborze wykonawców? Czy cena rzeczywiście powinna
być decydująca?
System
przetargów publicznych w Polsce ułatwia stosowanie złych praktyk - to coraz bardziej
powszechna opinia. Największym problemem jest to, że w 90 procentach
przetargów głównym kryterium jest niska cena. To nie sprzyja konkurencyjności i
prowadzi do zmów cenowych między oferentami. Czy w przeprowadzanych w Polsce
przetargach musi decydować najniższa cena? Obowiązujące przepisy o zamówieniach
publicznych pozwalają wziąć pod uwagę inne kryteria, ale w praktyce rzadko to
się zdarza. Dlaczego tak jest ? Co jest największym problemem dla wykonawców i
dla zamawiających?
Ostatnim
przykładem konfliktu wywołanego wynikami przetargu jest sprawa wywozu śmieci w
Poznaniu. To nie jedyny taki przykład, ale najbardziej spektakularny. Zdaniem Ryszarda Skrzypczaka,
przewodniczącego Solidarności w Remondisie, przepisy o
zamówieniach publicznych powinny się zmienić. Czy firmy nie
powinny mieć obowiązku zatrudniania przy realizacji kontraktu na
umowę o pracę? Czy w ten sposób pośrednio nie przyczyniłyby się do stabilizacji
rynku pracy i wyeliminowania krytykowanych umów śmieciowych?
Najniższa cena - to w 90 procentach
polskich przetargów decydujący warunek. Obecnie przepisy nie wykluczają
stosowania rozszerzonych katalogu kryteriów, ale praktyka jest taka, że decyduje
cena. W Sejmie są obecnie dwa projekty zmian - rządowy i szerszy Platformy
Obywatelskiej. Poseł PO Waldy Dzikowski również krytykuje obecne przepisy o
przetargach. Poseł nie wyklucza zmian, na przykład wprowadzenia zapisów o
zatrudnianiu przez wykonawców i podwykonawców na umowę o pracę i przypomina o
problemach firm budujących polskie autostrady.
W obu projektach - rządowym i PO proponuje się zwiększenie
kwoty, powyżej której będzie obowiązek ogłaszania przetargu. Rząd proponuje 30
tysięcy euro, PO - 50 - tysięcy. Oznacza to zmniejszenie liczby przetargów nawet o jedną
trzecią. Waldy Dzikowski przyznaje, że nie ma idealnego rozwiązania. Poseł
zastanawia się, czy rozwiązaniem nie byłoby utajnienie maksymalnej kwoty do
wydania na inwestycję, na przykład drogę. Przecież budując dom nikt nie mówi ile
ma pieniędzy do wydania.
Poznański radny SLD Tomasz Lewandowski przypomina,
że zamówienia publiczne mogą być też elementem polityki społecznej
samorządu. Czy
takie rozwiązania jak klauzule społeczne np. zastrzeżenia by pracownicy mieli umowę
o pracę nie ograniczą wolnego rynku? Bo moga się takie watpliwości pojawić.
Prawo o zamówieniach publicznych nie
jest złe, ale praktyka sprzyja patologii. Niska cena, która jest warunkiem nie
gwarantuje, że inwestycja będzie dobrze wykonana - uważa radny PiS Szymon
Szynkowski.
Z ustaleń
śledczych z Centralnego Biura Antykorupcyjnego wynika, że w niemal każdym
urzędzie - np. w MSZ, GUS i MSWiA - gdzie przeprowadzano przez ostatnie lata
informatyczne przetargi, wręczano łapówki. W efekcie strategiczne projekty
cyfryzacyjne mają po kilka lat opóźnień - czytamy na portalu
BizTok.pl. Jak wynika z
raportu przygotowanego przez Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć (OLAF) aż
23% przetargów publicznych organizowanych w Polsce jest narażona na nadużycia.
Chodzi przede wszystkim o takie praktyki, jak zmowy cenowe i korupcja.
"Obecna
praktyka realizacji zamówień publicznych utrwala złe procedury i obniża
konkurencyjność przedsiębiorstw. Skutki dla gospodarki są niebagatelne:
upadłości firm, wzrost bezrobocia i szarej strefy na rynku pracy skutkują
widocznym spowolnieniem gospodarczym w Polsce. Dlatego konieczne jest stosowanie
narzędzi jakie już dziś daje ustawa PZP i nie ograniczanie kryteriów wyboru
ofert tylko do ceny, co pozwoli na uzdrowienie systemu świadczenia usług na
rzecz sektora publicznego, a tym samym z pewnością przyniesie zauważalny wzrost
zatrudnienia w sektorze przedsiębiorstw. Należy pamiętać, że zamówienia
publiczne to aż 40% wszystkich kontraktów na polskim rynku - mają one więc
istotny wpływ na wiele segmentów gospodarki" - podkreśla Marek Kowalski, prezes
Polskiej Izby Gospodarczej Czystości oraz członek rady głównej PKPP
Lewiatan.
"
Później firmy zgłaszają oferty i wyborem jest kryterium ceny.
Problem z kryteriami jest taki, że nie mogę wpisać, że chcę procesor firmy Intel. Muszę to zróżnicować innymi parametrami procesora. No i jest zabawa...
Stosowanie innych kryteriów sprawia, że w myśl przepisów o zamówieniach publicznych przetarg przestaje być transparentny. Dlatego w ogłaszanych przetargach, gdy jest więcej kryteriów, to stosowane są bardzo proste kryteria, czyli termin wykonania (im krótszy, tym więcej punktów), czy gwarancja (im dłuższa, tym więcej punktów).
Natomiast wejście w rozwiązania techniczne sprawia, że są to kryteria do oprotestowania przetargów.
Poza tym przetargami rządzą księgowi, którzy na przetarg przeznaczają określoną ilość pieniędzy. W przypadku zastosowania kryterium technicznego komisja w pierwszej kolejności musi się przeciwstawić księgowym i udowodnić, że droższe rozwiązanie jest lepsze i że warto na nie wydać więcej pieniędzy, niż tańsze. I zazwyczaj komisje przetargowe przegrywają tą walkę.
Dodatkowo księgowi, których popierają prawnicy, wykazują, że "wysoką" jakość czy rozwiązania techniczne można zabezpieczyć karami umownymi, czy innymi zapisami w umowie. A pod ich naciskiem głównym (często jedynym) kryterium pozostaje najniższa cena.