Lotniczka. Opowieść o Janinie Lewandowskiej, jedynej kobiecie zamordowanej w Katyniu

Wiele wskazywało na to, że Janina Lewandowska zostanie śpiewaczką. Studiowała śpiew w konserwatorium i planowała karierę artystyczną. Fascynacja lotnictwem przyszła jednak wraz z modą na awiację w II Rzeczypospolitej i rozwojem aeroklubów. Wstąpiła do Aeroklubu Poznańskiego, gdzie rozpoczęła szkolenie szybowcowe, a następnie samolotowe. Szybko okazało się, że ma nie tylko pasję, ale i predyspozycje – zdobyła kolejne uprawnienia pilotażowe i spadochronowe, stając się jedną z najbardziej rozpoznawalnych kobiet w polskim środowisku lotniczym lat 30.

Jej osiągnięcia były imponujące jak na ówczesne realia. W 1937 roku wykonała skok spadochronowy z wysokości około 500 metrów, co uznawano za jeden z najwyższych skoków kobiecych w Europie. Puścikowska zweryfikowała ten fakt, który przez lata przekłamywano, podając pułap 5000 metrów. Nie ujmuje to w żaden sposób umiejętności Lewandowskiej. Zdejmuje natomiast filtry mitów i półprawd narosłych przez lata, często przez nieuwagę, mimo że Lewandowska na bycie w centrum uwagi zasługuje ze wszech miar. Janina brała udział w pokazach i zawodach lotniczych, promując obecność kobiet w awiacji. Była symbolem nowoczesności i odwagi – pilotką, która nie traktowała latania jako hobby, lecz jako pełnoprawną drogę życiową. W środowisku zdominowanym przez mężczyzn musiała udowadniać swoje kompetencje podwójnie, ale jej determinacja i profesjonalizm budowały autorytet.

Po wybuchu II wojny światowej Lewandowska została zmobilizowana do służby pomocniczej w lotnictwie. We wrześniu 1939 roku, w obliczu agresji niemieckiej i sowieckiej, znalazła się na wschodnich terenach kraju. Po wkroczeniu Armii Czerwonej została wzięta do niewoli jako oficer rezerwy. Trafiła do obozu w Kozielsku wraz z innymi polskimi oficerami. Podzieliła los współwięźniów.

Jako żołnierz pozostawała wierna przysiędze do końca. 22 kwietnia 1940 roku, w dniu swoich 32. urodzin, została zamordowana w ramach zbrodni katyńskiej. Do historii przeszła jako jedyna kobieta-oficer wśród ofiar tej egzekucji. Jej biografia łączy więc dwa porządki: romantyczną historię pionierki lotnictwa i dramat żołnierki II Rzeczypospolitej.