60 lat temu Poznań podniósł pięść!

Obchody rozpoczęły się o godz. 6 przed bramą Zakładów Cegielskiego. Dokładnie w tym samym miejscu 60 lat temu rozpoczął się Poznański Czerwiec. Robotnicy wyszli z zakładów (wtedy noszących imię Józefa Stalina) o godz. 6.30. Właśnie ten moment upamiętniły syreny alarmowe, które uruchomiono rano nie tylko w Poznaniu, ale także w wielu miastach Wielkopolski.

Pod bramą Cegielskiego spotkali się kombatanci, obecni pracownicy Cegielskiego i wiele delegacji. Przewodniczący „Solidarności” w Fabryce Pojazdów Szynowych w zakładach Hipolita Cegielskiego Andrzej Jasiński mówił, że 60 lat temu poznaniacy upomnieli się o podstawowe wartości. - Pracownicy poznańskich zakładów i społeczeństwo miasta, mając dość arogancji i upokorzeń, podnieśli głowy i w ulicznym proteście rozpoczęli walkę o wolność, godną pracę, poszanowanie prawa. Totalitaryzm władzy nie przyjmował jednak żadnych argumentów. Dla nic siłą władzy była milicja, wojsko, lufy karabinów i czołgi.

Wśród uczestników uroczystości pod bramą Cegielskiego było wielu poznaniaków, którzy od lat w ten sposób oddają hołd kilkudziesięciu ofiarom Poznańskiego Czerwca. Zgodnie z inskrypcją na pomniku, który stanął tam w 25 rocznicę zrywu, "...dla pamięci żyjącym, ku przestrodze potomnym". Od rana płonęły tam znicze i leżały wiązanki kwiatów.   

Poznańscy robotnicy wyszli na ulice, domagając się się obniżenia norm, podwyżek płac, a także wolności. Poznański zryw był pierwszym tego typu wystąpieniem w powojennej Polsce. Protesty zostały krwawo stłumione przez wojsko i milicję. Władze wydały rozkaz strzelania do ludzi. Na ulice Poznania wysłano około 10 tysięcy żołnierzy i ponad 300 czołgów. Żołnierzom mówiono, że muszą stłumić proniemieckie rozruchy.

W starciach tzw. Czarnego Czwartku zginęło blisko 60 osób, a kilkaset zostało rannych. Nieformalnym przywódcą Poznańskiego Czerwca został Stanisław Matyja (zmarł w 1985), stolarz z Zakładów im. Stalina, obecnie Hipolita Cegielskiego. Po latach mówił, że gdy robotnicy wyszli na ulicę wraz z sygnałem fabrycznej syreny, wydarzenia potoczyły się błyskawicznie. Podczas Czerwca' 56 ranny został pisarz Egon Naganowski (zmarł w 2000 roku). Wspominając noc z 28 na 29 czerwca, gdy protestujący zostali okrążeni przez czołgi, podkreślił, że mimo zagrożenia, wśród mieszkańców Poznania panowała atmosfera solidarności.

Komunistyczna propaganda umniejszała rangę Czerwca, między innymi przedstawiając go jako chuligańskie ekscesy. 29 czerwca premier Józef Cyrankiewicz w przemówieniu radiowym ostro potępił wystąpienia mówiąc, że władza ludowa odrąbie rękę każdemu, kto odważy się ją na władzę ludową podnieść. Tragicznym symbolem Poznania '56 stał się Romek Strzałkowski, 13-letni chłopiec zastrzelony przez funkcjonariuszy bezpieki.

Pojedyncze walki na ulicach Poznania trwały do 30 czerwca 1956 roku

Po pacyfikacji protestów zatrzymano blisko 700 mieszkańców Poznania, a ponad 300 poddano brutalnemu śledztwu. Przed sądem stanęły 22 osoby. Mecenas Stanisław Hejmowski (zmarł w 1969) w słynnej mowie obrończej wygłoszonej 16 października 1956 roku, winą za wydarzenia Poznańskiego Czerwca obarczył rządzących.

Większość z oskarżonych robotników otrzymała kilkuletnie wyroki. Jednak po październiku 1956 roku i dojściu do władzy ekipy Władysława Gomułki, zostali oni zwolnieni.

Poznański Czerwiec przyspieszył procesy demokratyczne w Polsce. Utorował też drogę do tzw. "październikowej odwilży" w stosunkach społeczeństwa z reżimem komunistów. Etap ten miał w naszym kraju bezkrwawy charakter. W 2006 roku, w 50. rocznicę tragicznych wydarzeń, Sejm ustanowił 28 czerwca Narodowym Dniem Pamięci Poznańskiego Czerwca 1956. Posłowie oddali hołd "bohaterom, których odwaga i patriotyzm stały się kamieniem węgielnym późniejszych antykomunistycznych zrywów w Polsce".

23 czerwca 2016 roku Sejm Rzeczpospolitej specjalną uchwałą złożył hołd bohaterskim uczestnikom Poznańskiego Czerwca.

IAR/szym