NA ANTENIE: Moja muzyka to ja
Studio nagrań Ogłoszenia BIP Cennik
 

Francuska filozof o kryzysie Zachodu

Publikacja: 27.11.2020 g.13:41  Aktualizacja: 27.11.2020 g.13:50 Maciej Mazurek
Recenzja Macieja Mazurka.
chantal delsol - Okładki
Fot. Okładki

Rzecz będzie o dwóch książkach Chantal Delsos: o „Nienawiści do świata” i „Czasie wyrzeczenia”. W tych książkach żyje kultura francuska z jej uniwersalistycznym racjonalnym przesłaniem, a wyraża się to w przemawianiu w imieniu wszystkich Europejczyków, którzy świadomi są faktu, że na starym kontynencie coś dzieje się nie tak, że nastał czas radykalnych przekształceń świata społecznego. Pandemia bez wątpienia wyostrzy konflikty. 

Ich autorka Chantal Delsol (ur.1947) to profesor filozofii politycznej, publicystka i pisarka, członkini Akademii Francuskiej, wykładowczyni Uniwersytetu Paris-Est Marne-la-Vallee w ramach którego utworzyła w 1993 Instytut Badawczy Hannah Arendt. Ta kontynucja tradycji myślenia Arendt jest bardzo istotna w pisarstwie Delsos. Sama siebie określa jako liberalną neokonserwatystkę.

Po lekturze „Nienawiści do świata” trudno być optymistą, co do przyszłości Zachodu. Nadchodzi nowa wersja totalitaryzmu. Teraz jesteśmy świadkami walki między ludźmi zachowującymi zdrowy rozsądek a rewolucjonistami, którzy niesieni prometejską pychą, budują utopijny „Nowy Wspaniały Świat”. Jest to stary konflikt, który uruchomiła Rewolucja Francuska pod koniec XVIII wieku. Faza rewolucyjna teraz znowu nabrzmiewa. Chantal Delsos, francuska filozof polityki wpisuje się w pewną tradycję myśli francuskiej, o konserwatywnej dyspozycji. Konserwatyzm narodził się we Francji, zaraz po rewolucji, gdyż co przenikliwsi myśliciele widzieli, co się dzieje i do czego prowadzi rewolucyjne szaleństwo, gdy celem staje się wprowadzenie powszechnej równości i zniszczenie chrześcijaństwa. A takie były ambicje pierwszych bolszewików czyli jakobinów. 

Prędzej czy później rewolucjoniści siegają po najskuteczniejszy instrument czyli masowy terror. Zaczęło się od gilotyny, wynalazku „humanitarnego”, który miał zadawać bezbolesną śmierć. Dzisiejszy obłęd, który obserwujemy jest skrajnym przejawem tej koszmarnej  idei, która usiłuje zlikwidować nierówności, w tym zasadniczą dychotomię antropologiczną męskość- żeńskość jako zasadę, która ponoć dyskrymimuje kobiety. Najlepszą ilustracją tej tendencji jaka rodzi się w umysłach rewolucjonistów, był napis na murach w Paryżu maju w 1968 roku podczas zamieszek studenckich: ”Bądź realistą, żądaj niemożliwego”. Retoryczna atrakcyjność  tej „poetyckej frazy”, przesłania absurdalność  tego stwierdzenia, które kryje w sobie ładunek destrukcji, bo lokuje umysł ludzki w sferze oddalonej o miliony lat świetlnych od zdrowego rozsądku i elementarnej logiki. Myślenie ideologiczne lekceważy rzeczywistość. Ale co tam logika i zdrowy rozsądek wobec pełnego patosu świętego ognia oburzenia na „faszystowską tradycję”, którą trzeba zniszczyć, aby mogło narodzić się nowe, czyli długo oczekiwany sprawiedliwy tęczowy świat. Wiadomo, że te idee sprawiedliwości w ustach rewolucjonistów, kreatorów wydarzeń, to tylko socjotechnika służąca zdobyciu władzy. Patos równości - jak zauważył rosyjski filozof Bierdiajew – jest patosem zawiści.

Chantal Delsol kontynuuje i rozwija refleksję Hannah Arendt, autorki Korzeni totalitaryzmu, która jako pierwsza pokazała, że totalitaryzm nazistowski i komunistyczny to syjamscy bracia. W „Nienawiści do świata” Delsol często do tego rozpoznania nawiązuje, pokazując jak przkeształcona tradycja totalitarnego komunizmu (w zasadzie innego nie ma) rządzi dziś umysłami elit świata Zachodu, jak opanowała ona uniwersytety i instytucje. Hannah Arendt, a za nią Chantal Delsol tendencje totalitarne dostrzegają w obrębie demokratycznych społeczeństw. Barbarzyńscy nie przyjdą z zewnątrz, oni żyją obok nas. Arendt sygnalizowała takie niebezpieczeństwo, że nie dotyczy to tylko Niemiec i Rosji jako czegoś specyficznego tylko dla tych kultur, ale jest możliwe w obrębie tzw. „dojrzałych demokracji”, co właśnie się dokonuje i co opisuje Delsol w „Nienawiści do świata”.

Lektura skłania generalnie do smutnych wniosków albo wręcz dramatycznych. Konserwatyści ceniący tradycję, mający intuicję metafizyczne skazani na marginalizację ostatecznie na eliminacje w tym „Nowym Wspaniałym Świecie”. Ideolodzy i utopiści, niegodzący się na świat taki, jaki jest dany na mocy praw, nazwijmy je naturalnymi, nie odpuszczą. Niebezpieczeństwo jest tym realniejsze, że nowoczesne technologie świetnie korespondują, wręcz „współpracują” z procesie przekształcania całego ludzkiego porządku. Wizja przyszłości, która już teraz realizuje się, jest w jakimś sensie apokaliptyczna dla ludzi wierzących, ale także dla wyznawców zdrowego rozsądku. Mówi o końcu pewnego świata. „Czas wyrzeczenia”, druga omawiana książka Delsol nie jest książką apokaliptyczną, a opis potencjalnej przyszłości Zachodu nie jest tak dramatyczny. Rzecz w tym, że książka „Czas wyrzeczenia” została napisana przed „Nienawiścią do świata”. Sposób widzenia materii społecznej w ujęciu francuskiej filozof zmienił się zatem na bardziej dramatyczny, choć pisarstwo Delsos cechuje zawsze dążność do chłodnej analizy. Książki Delsol nie mają z pewnością głębi analiz Arendt, ale ten brak rekompensowany jest polemiczną i publicystyczną pasją. Samo wykorzystanie dorobku Arendt i przypominanie o powinnościach badacza, któremu nie wolno wikłać się w ideologie, to rzecz nie do przecenienia.         

Nurt tzw. prometejski, rewolucyjny, kto tego opis dominuje w książce „Nienawiść do świata” postulujący o radykalną przebudowę całego porządku, postulujący emancypację człowieka od wszelkich, w tym także biologicznych ograniczeń jest ufundowany na nihilizmie. Ale zdaniem Delsol, to choroba, która przeminie. „Czas wyrzeczenia” ujmuje społeczną rzeczywistość Zachodu w szerokim horyzontalnym jak i historycznym aspekcie. Także tę książkę trudno czytać spokojnie konserwatystom, chrześcijanom gdyż zmiana statusu religii w świecie, który nadchodzi  jest zdaniem Chantal Delsol nieodwołalnym faktem. Nie oznacza to automatycznie końca religii. Jesteśmy świadkami i jednocześnie uczestnikami procesu zasadniczej zmiany struktur nadających sens życiu jako takiemu. Stary świat tradycji judeochrześcijańskiej nie będzie już dominujący, stwierdza Delsol. Ale nie zniknie. Niemniej potrzeba tu poczynić uwagę. Przyszłość jest zasłonięta i wszystko w zasadzie jest możiliwe w odniesieniu do przyszłości, o czym bardzo jasno komunikuje nam pandemia Covid-19.

Chantal Delsol: „Nienawiść do świata”, PAX, 2017

Chantal Delsol: „Czas wyrzeczenia”, PIW 2020                                                           

https://radiopoznan.fm/n/ZrQPSr
KOMENTARZE 0

SERWIS INFORMACYJNY


GODZINY: 17:00 18:00 19:00 20:00 21:00

@TWITTER