Słuchowisko „Zemsta” w niedziele na naszej antenie

Aleksander Fredro hrabia herbu Bończa urodził się 20 czerwca 1793 w Surochowie koło Jarosławia, a zmarł 15 lipca 1876 we Lwowie. Uznawany jest za jednego z czołowych pisarzy w historii literatury polskiej i za najwybitniejszego komediopisarza. Tworzył w epoce romantyzmu. Do najwybitniejszych dzieł pisarza należą: „Zemsta”, „Śluby panieńskie, czyli Magnetyzm serca” czy „Damy i huzary”. Imię Aleksandra Fredry nosi jedna z ulic w centrum Poznania. Mieszczą się przy niej m.in. gmach opery, Collegium Maius UMP, Kościół Najświętszego Zbawiciela.

„Zemsta” powstała ona w początku lat 30. XIX wieku. Pierwsze wydanie książkowe (w zbiorze dzieł Fredry) miało miejsce w 1838 roku we Lwowie. Oba rękopisy dramatu przechowywane są w Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich we Wrocławiu. „Zemsta” to komedia w czterech aktach. Prapremiera sceniczna „Zemsty” odbyła się 17 lutego 1834 we Lwowie w teatrze Jana Nepomucena Kamińskiego.

Fabuła inspirowana była dokumentem znalezionym przez Fredrę na zamku Kamieniec w Odrzykoniu, który otrzymał w posagu żony. W dokumencie tym opisano historię poprzednich właścicieli. Budowla była własnością dwóch skłóconych ze sobą rodów: Firlejów (dolna część zamku) i Skotnickich (górna część). Piotr Firlej (pierwowzór Cześnika) dokuczał Janowi Skotnickiemu (pierwowzorowi Rejenta), za co ten skierował rynny na jego zabudowania. Wtedy Firlej napadł na jego robotników naprawiających mury górnego zamku i zniszczył przy okazji rynny. Skotnicki pozwał go przed sąd i wygrał sprawę, ale kres ich długoletnim zatargom położył dopiero ślub zawarty w 1630 roku przez wojewodzica Mikołaja Firleja z kasztelanką Zofią Skotnicką.

Akcja „Zemsty” może rozgrywać się na wsi pod koniec XVIII wieku, na co wskazują wzmianki Cześnika o jego dawnym udziale w konfederacji barskiej (1768–1772), a przede wszystkim typy bohaterów i ich zachowanie, charakterystyczne dla kultury sarmackiej.

Postacie

Rejent Milczek – właściciel połowy zamku, ojciec Wacława, wróg Cześnika;
Cześnik Maciej Raptusiewicz – posiadacz drugiej połowy zamku, stryj Klary, nienawidzący Rejenta;
Wacław Milczek – syn Rejenta, zakochany w Klarze;
Klara Raptusiewiczówna – bratanica Cześnika, zakochana w Wacławie;
Józef Papkin – zubożały szlachcic na usługach Cześnika, liczy na małżeństwo z Klarą;
Podstolina Hanna Czepiersińska – wdowa, Cześnik pragnie się z nią ożenić dla pieniędzy.

„Zemsta” była ekranizowana dwukrotnie – w 1956 roku przez Antoniego Bohdziewicza i Bohdana Korzeniewskiego oraz w 2002 roku przez Andrzeja Wajdę – oraz czterokrotnie wystawiana w Teatrze Telewizji (1960, 1972, 1994 i 2020). Najsłynniejsza jest adaptacja Jana Świderskiego z 1972 roku z niezapomnianą rolą Wojciecha Pokory jako Papkina.

Tym razem polecamy Państwu „Zemstę” jako słuchowisko radiowe przygotowane przez Polskie Radio Rzeszów. Sześćdziesiąt kilometrów od ruin zamku w Odrzykoniu, w rzeszowskim studiu radiowym dźwiękiem i obrazem buduje się historię, która wydarzyła się cztery wieki temu, gdy wybuchł spór pomiędzy Firlejami i Skotnickimi. Wszystko jest tu dostosowane do realiów opisanych w „Zemście” przez Fredrę. Usłyszymy czołówkę polskich aktorów między innymi Adriannę Biedrzyńską, Jerzego Trelę, Mariusza Pilawskiego czy Jana Frycza, a także znanych z rzeszowskiej sceny: Annę Demczuk i Wojciecha Kwiatkowskiego. Reżyseruje Jan Niemaszek, który wspólnie z Katarzyną Noworól, napisał scenariusz. Muzykę skomponował Jacek Chrobak, a realizacją akustyczną zajmuje się Maciej Rosół.

Pierwsza część słuchowiska „Zemsta” na naszej antenie już w niedzielę 20 lutego o godzinie 23:00, a część druga 27 lutego, również o 23:00.