Wielki Piątek - dzień bez mszy

Odprawia się liturgię Męki Pańskiej, podczas której wierni adorują krzyż, klękając przed nim, jak przed Najświętszym Sakramentem. Kościół w Wielki Piątek nie celebruje smutku. Tajemnica krzyża łączy się bowiem ściśle ze Zmartwychwstaniem Chrystusa. Pierwsi chrześcijanie już w III wieku śpiewali hymn, w którym krzyż jest nazwany "drzewem zbawienia". Kościół wierzy, że ostatnim słowem Boga i historii nie jest śmierć i przemoc, lecz życie i wolność.

Na zakończenie liturgii, Najświętszy Sakrament przenosi się do Grobu. Zostaje wystawiona monstrancja z Hostią, okrytą białym, przezroczystym welonem. Symbolizuje to zdjęcie z krzyża i pogrzeb Chrystusa. W Wielki Piątek wiernych obowiązuje zachowanie ścisłego postu. Ołtarze w tym dniu są pozbawione obrusów, puste tabernakulum jest otwarte, wygasza się wieczną lampkę.

Najstarszym źródłem mówiącym o liturgicznych obchodach Wielkiego Piątku jest Dziennik Egerii. Znajdujemy w nim informację o chrześcijanach, którzy w tym dniu gromadzili się w Kościele Krzyża na Golgocie, gdzie czytano fragmenty ewangelii odnoszące się do męki Jezusa.          

Liturgia jerozolimska zainspirowała kościoły na zachodzie Europy. Od VII wieku papież udawał się do bazyliki na Lateranie, w której czytano opis męki Chrystusa według Świętego Jana. Od średniowiecza na liturgię tego dnia składała się również procesja z krzyżem, symbolizująca drogę krzyżową Jezusa.

Od XVII wieku w Wielki Piątek organizowane są widowiska pasyjne, które przedstawiają mękę Chrystusa, od pojmania w Ogrodzie Oliwnym, poprzez sąd Piłata i Drogę Krzyżową, aż do ukrzyżowania na Golgocie.

Tradycją Wielkiego Piątku jest też strojenie Grobów Pańskich. Zwyczaj budowania Grobu wywodzi się z Jerozolimy. W Polsce upowszechnił się w XIII wieku. Przy Grobie Pańskim sprawowano specjalną straż. Dawniej wartę pełnili mężczyźni, często w strojach ludowych lub przebrani za wojowników rzymskich. Obecnie w niektórych kościołach wraca się do tej tradycji, w niektórych np. w Choczu pod Pleszewem trwa ona od lat.

__

Wielki Piątek to najważniejszy dzień w roku dla ewangelików. Milkną wówczas dzwony, na ołtarzu dominuje czerń, a krzyż jest przysłonięty kirem. Tak też jest w kościele w Żychlinie pod Koninem. Do tej najstarszej parafii ewangelicko-reformowanej w Polsce należy kilkadziesiąt osób. Wierni w Wielki Piątek przeżywają śmierć Chrystusa.

Ewangelicy nie adorują Grobu Pańskiego i nie uczestniczą w Drodze Krzyżowej.  Koncentrują się na wewnętrznym przeżywaniu męki Chrystusa. W Polsce żyje około 70 tysięcy protestantów.

IAR/ABB/szym